De professor, zijn protegé en hun netwerk: de internationale kring rond Nathan Cofnas

Wie is Bouke de Vries, de professor die Nathan Cofnas naar Gent haalde en daarmee al maanden opschudding veroorzaakt? In welke kringen bewegen beide filosofen zich? Een reconstructie van hun contacten leidt naar een netwerk van pseudo-academici, ondernemers in embryoselectie en aanhangers van white supremacy.

30 april 2024, negen uur ’s ochtends. In een zaaltje op de derde verdieping van de Gentse Blandijncampus strijkt een handvol mensen neer om te luisteren naar de Amerikaanse bio-ethicus Jonathan Anomaly. De Amerikaan komt er spreken op uitnodiging van de Nederlandse professor Bouke de Vries, die aan de universiteit onderzoek voert naar eenzaamheid.

De aanleiding voor de voordracht heeft weinig te maken met eenzaamheid. Anomaly komt praten over zijn boek, Creating future people, waarin hij filosofeert over hoezeer ouderschap en de maatschappij zouden veranderen als ouders hun embryo’s kunnen selecteren op intelligentie, fysieke aantrekkelijkheid en gezondheid. Anomaly denkt daar niet alleen over na. Hij zet die ideeën, voor zover de wetenschap dat toelaat, om in de praktijk met Herasight, een bedrijf dat embryoscreening en -selectie aanbiedt aan koppels.

Genetische verschillen behoren tot de interesses van Nathan Cofnas, de filosoof die vandaag hét gespreksonderwerp is aan de Gentse universiteit. Maar die ochtend zat de Amerikaanse onderzoeker niet in het publiek. In het voorjaar van 2024 kende in Gent zelfs bijna niemand zijn naam. Met één belangrijke uitzondering: Bouke de Vries, de professor die Cofnas naar de Arteveldestad zou halen.

In april 2024 ging Cofnas’ naam wel al volop rond in de gangen van de Universiteit van Cambridge. De onderzoeker had opschudding veroorzaakt door te schrijven dat “het aantal zwarte professoren aan de universiteit van Harvard bijna nul procent zou bedragen als het academische systeem strikt op verdiensten was gebaseerd”. Alleen in sport en entertainment kunnen zwarte mensen een prominente plek veroveren, vond Cofnas.

In april 2024 ging Cofnas’ naam wel al volop rond in de gangen van de Universiteit van Cambridge. De onderzoeker had opschudding veroorzaakt door te schrijven dat “het aantal zwarte professoren aan de universiteit van Harvard bijna nul procent zou bedragen als het academische systeem strikt op verdiensten was gebaseerd”. Alleen in sport en entertainment kunnen zwarte mensen een prominente plek veroveren, vond Cofnas.

Die controverse woedde volop toen hij naar Gent kwam in mei 2024, ruim twee weken na Anomaly. Hij mocht er een lezing geven over de “opkomst van het liberalisme”. Ook dat gebeurde op uitnodiging van De Vries. De samenwerking zou begin dit jaar uitmonden in de aanstelling van Cofnas als postdoctoraal onderzoeker.

De Vries, die net als Cofnas niet inging op vragen van De Standaard, werkt sinds 2023 voor de UGent. Hij klopte er aan met een prestigieuze Europese onderzoeksbeurs van ruim een miljoen euro. Daarmee voert hij onderzoek naar de ‘ethica van de eenzaamheid‘. Wie zo’n prestigieuze ERC-beurs binnenhaalde, kreeg toen onmiddellijk een professoraat aangeboden. Parallel startte De Vries een onderzoeksgroep op die nagaat hoe liberale staten kunnen omgaan met een groeiend aantal religieuze burgers uit landen zonder liberale tradities.

De Vries publiceert veel en over diverse onderwerpen. Zo heeft hij papers op zijn naam staan in wetenschappelijke tijdschriften over de hoogte van toiletten, de vraag of mannen meer moeten stofzuigen en datingapps. Recent plaatste De Vries een paper online waarin hij pleit voor embryonale selectie om extreme armoede uit te roeien. Daarin verwijst hij naar het werk van Anomaly.

Tussen Cofnas, Anomaly en De Vries lopen nog meer lijnen. In dat boek over embryoselectie sprak Anomaly zijn dank uit aan “zijn vriend Cofnas”. Omgekeerd deed Cofnas hetzelfde in een academische paper die verscheen in 2018. “Cofnas is a good guy”, reageert Anomaly op vragen van De Standaard. “Knap, moedig en bereid om de heersende opvattingen ter discussie te stellen. Dat zijn precies de eigenschappen van een groot filosoof. Mijn favoriete citaat van Cofnas is het volgende: ‘De filosofische gevestigde orde beweert intellectueel af te stammen van Socrates. In werkelijkheid stammen ze af van de Atheners die hem hebben vermoord.”

Geslachtofferd

Het is geen toeval dat Anomaly net dat citaat van Cofnas opwerpt. Met zijn schorsing en ordemaatregel aan de UGent is Cofnas in bepaalde kringen uitgegroeid tot een martelaar die door zijn eigen peers werd geslachtofferd, omdat hij een ongemakkelijke waarheid zou hebben verkondigd. Een maand geleden beschuldigde Cofnas de Britse onderwijspsycholoog Jason Arday van academische fouten. De Britse pers nam die beschuldiging gretig over en de Universiteit van Cambridge startte een onderzoek. Arday nam ontslag, midden augustus werd hij dood aangetroffen in zijn woonst.

De beschuldigingen van Cofnas tegenover Arday werden versterkt via socialemedia-accounts, blogs en websites uit het netwerk van de omstreden filosoof. Dat bestaat onder meer uit onderzoekers, ideologen en opiniemakers die ervan uitgaan dat zwarte mensen in het algemeen dommer zijn dan witte, en dat het genetisch zo bepaald is. Ze noemen zichzelf ‘rassenrealisten’. Met hun kritiek op het aanwervingsbeleid dat extra aandacht heeft voor mensen van kleur, vinden ze aansluiting bij de bredere antiwokebeweging. Ze krijgen steun van voorvechters van de absolute vrijheid van meningsuiting, zelfs als die naar haatspraak neigt.

De basis van hun ideeëngoed – de aanname dat er ‘rassen‘ bestaan en dat het ene ‘ras‘ slimmer of dommer zou zijn dan een ander – is wetenschappelijk ontkracht. Er bestaan geen sterke genetische grenzen waarmee de wereldbevolking in biologisch verschillende rassen opgedeeld kan worden. Tussen verschillende bevolkingsgroepen overlappen genen ook sterk. Toch blijft dit netwerk hun achterhaalde ideeën via diverse kanalen verspreiden. Aanhangers treffen elkaar op conferenties die lijken op bijeenkomsten van wetenschappers. Sommigen trachten hun academische profiel uit te bouwen door publicaties over andere thema’s in tijdschriften met renommee, zoals Social Psychological and Personality Science. Dat geeft extra gewicht aan publicaties op hun persoonlijke blogs (meestal via Substack) of websites die hun stemmen samenbrengen.

Het onlinemagazine Aporia is voor hen een trekpleister. De makers daarvan proberen een academisch aura te geven aan controversiële ideeën over intelligentie, erfelijkheid, ras, immigratie en identiteit: stuk voor stuk thema’s die op menig uiterst rechtse bingokaart prijken. Vorige maand verscheen in Aporia bijvoorbeeld een artikel over de ‘Great replacement theory’. Die samenzweringstheorie beweert dat het Europese establishment witte mensen wil vervangen door moslims. “Sommige versies (van de theorie, red.) gaan verder dan de feiten, maar de replacement theory heeft wel waarde”, luidt de ondertitel van het stuk.

Cofnas was in maart 2023 voor het eerst te gast in een podcast van Aporia, waarin het ging over het belang van discussies over ras. In maart, toen er commotie ontstond over Cofnas’ aanstelling bij de UGent, schreef een van de twee vaste redacteurs van het magazine een stuk waarin hij het voor hem opnam. De twee debatteerden begin juli samen in een podcast over ‘de toekomst van woke’. In 2024 besprak Aporia een paper van De Vries. Ook een van zijn doctoraatsstudenten publiceerde erin.

Conferentie in Boedapest

Bij Aporia is Emil Kirkegaard een kernfiguur. De Deen deelt, op een letter na, zijn familienaam met de grondlegger van het existentialisme, maar sloeg niet dezelfde filosofische weg in. Aan de universiteit van Aarhus studeerde de uiterst rechtse activist taalkunde. Daarna schreef hij voornamelijk over genetica, intelligentie en vermeende raciale verschillen. In januari 2015 postte hij op zijn persoonlijke website een stuk over “de voorspelling van de prestaties van migranten: heeft inteelt een aanvullende voorspellende waarde ten opzichte van IQ en de islam?”. In 2022 behandelde hij wat volgens hem het gemiddelde IQ in sub-Saharaans Afrika was – 70 – en in maart van dit jaar verscheen een ‘meta-analyse’ van de ‘rassenverschillen in intelligentie in Amerika’.

Ook over kindermisbruik hield Kirkegaard er bizarre ideeën op na. In 2012 stelde hij op zijn website voor dat “het een compromis kan zijn om seks te hebben met een slapend kind (met gebruik van een slaapmiddel). Als ze het niet merken, is het moeilijk om te zien hoe het hen kan schaden, zelfs als het verkrachting is”. De Deen reageerde niet op vragen van De Standaard over zijn standpunten rond kindermisbruik, die hij in het verleden “hypothetisch” noemde. Er kwam ook geen reactie op vragen over Cofnas en Aporia. In maart bevestigde Cofnas in een gesprek met De Standaard dat hij en Kirkegaard vrienden zijn.

Het netwerk drukt zijn ideeën niet alleen door vanachter klavieren en computerschermen. Ze proberen ook samen te komen. Kirkegaard is de mede-organisator van de London Conference on Intelligence, waar eugenetici en rassenwetenschappers verzamelen om hun ideeën te bespreken. Apache legde bloot dat De Vries op de conferentie van augustus 2024 in Boedapest als spreker geprogrammeerd stond. Waarover die speech ging, wilde De Vries niet aan Apache vertellen. Toen zijn vakgroep dezelfde vraag stelde, antwoordde De Vries evenmin.

Twee jaar geleden kon een activist van de Britse ngo Hope not Hate infiltreren in dit netwerk. Hij deed zich voor als een mogelijke investeerder, waardoor hij een blik in de machinekamer kreeg. Kirkegaard vertelde de activist dat hij Peter Thiel had ontmoet, de Duits-Amerikaanse investeerder die een fortuin verdiende met Paypal en daarna data- en AI-bedrijf Palantir oprichtte. “Ik ben daarheen gegaan”, vertelde Kirkegaard. “En daarna was hij (Thiel, red.) zo tevreden over de ontmoeting dat hij me vroeg om nog een aantal andere mensen voor te stellen. Dus heb ik ook Noah Carl (medewerker van Aporia, red.) en Nathan Cofnas voorgesteld.” Volgens onze informatie heeft Thiel Cofnas nooit echt ontmoet.

Cofnas belandde wel in de bredere Amerikaanse kring rond Thiel. Op een foto die de rechts-conservatieve auteur Richard Hanania in juli 2024 publiceerde, poseert Cofnas arm in arm met Hanania en Curtis Yarvin. Hanania schreef jarenlang onder een pseudoniem voor extreemrechtse en suprematistische publicaties, standpunten waarvan hij later afstand nam. Yarvin is een invloedrijke ideoloog die de democratie als een mislukt systeem beschouwt en pleit voor een autoritaire staat die als een bedrijf wordt geleid door een alleenheerser-ceo. Hij verdedigde ook het idee dat witte mensen aangeboren intelligenter zijn dan zwarte. Zijn softwarebedrijf kreeg financiële steun van Thiels investeringsfonds.

De actie van Hope not Hate zette een schijnwerper op de Human Diversity Foundation (HDF): het organisatorische en financiële vehikel achter onderzoeks- en media-activiteiten waarvan Aporia de voornaamste uitlaatklep is. Kirkegaard richtte die stichting op. Vorig jaar wijzigde hij de naam naar Polygenic Scores.

HDF wordt gezien als een opvolger van het Amerikaanse Pioneer Fund, dat in 1937 ontstond. De organisatie omschreef haar missie later als “het bevorderen van wetenschappelijk onderzoek naar erfelijkheid en menselijke verschillen”. Een van de eerste projecten van dat fonds was de distributie van de nazistische propagandafilm Erbkrank, over mensen met mentale beperkingen. Toen de undercoveractivist van Hope not Hate gesprekken voerde met het HDF van Kirkegaard, raakte hij ook in contact met de Duitser Erik Ahrens. Die stelde zich op als een politieke en digitale strateeg binnen de organisatie en vertelde over zijn toekomstvisie van een thuisland voor “witte, christelijke mensen”. Ahrens was betrokken bij de Duitse extreemrechtse partij Alternative für Deutschland, waarvoor hij het profiel op sociale media zoals Tiktok uitbouwde.

Behalve Aporia beheert het netwerk van HDF nog andere publicatievehikels zoals Mankind Quarterly of OpenPsych. Veel artikels over ras, intelligentie en genetische groepsverschillen die daar verschijnen, zijn methodologisch sterk omstreden, bevinden zich buiten de reguliere wetenschappelijke consensus en worden regelmatig door dezelfde kleine kring van auteurs geschreven, gerecenseerd en aangehaald.

Crowdfunding voor Cofnas

De commotie die al maanden in Gent rond Cofnas heerst, volgt op een soortgelijke affaire in Cambridge. Nadat daar in 2024 bekend was geraakt welk denigrerend beeld Cofnas had van zwarte academici, startten verschillende onderzoeken. Uiteindelijk bleef Cofnas een betaalde onderzoeker, maar voor zover geweten voerde hij geen onderwijs- of examentaken meer.

Tijdens die procedures kreeg Cofnas steun van de Britse organisatie Free Speech Union (FSU), opgericht door de Conservatieve Toby Young. “Cofnas is een van de 47.500 betalende leden”, reageert Young. “We hebben hem gerechtelijke bijstand verleend en geholpen via een crowdfundingactie om geld in te zamelen voor zijn juridische kosten. We hebben hem gesteund, omdat hij een lid is dat in de problemen raakte wegens het uitoefenen van zijn recht op vrije meningsuiting.” Een actie van Cofnas bij het crowdfundingplatform Donorbox, met daarop het logo van de Free Speech Union, leverde minstens 98.000 euro op.

Young zegt dat er geen verband is tussen de Free Speech Union en Aporia of de HDF. Uit Britse bedrijfsdata blijkt wel dat hij en een vaste redacteur van Aporia deel uitmaken van dezelfde onderneming, Skeptics Ltd.

BinnenlandNathan CofnasUGentWetenschappelijk onderzoek

Fout gezien? Meld het ons hier